Chọn sai loại hợp đồng có thể làm dự án thất bại trước khi bắt đầu. Bài này so sánh Fixed Price, Cost Reimbursable, T&M và cách áp dụng agile contracting.
"Anything not in the contract cannot be legally enforced" — câu này nghe đơn giản nhưng là nguồn gốc của rất nhiều tranh chấp trong dự án. Procurement management không chỉ là "mua hàng" — mà là nghệ thuật cấu trúc mối quan hệ buyer-seller sao cho cả hai bên đều được bảo vệ và dự án đạt mục tiêu.
Phần này cũng bao gồm Project Closure — quy trình đóng dự án chính thức mà nhiều PM bỏ qua. Cả hai chủ đề đều xuất hiện thường xuyên trong kỳ thi PMP, đặc biệt câu hỏi về contract types và risk allocation.
Procurement Là Gì?
Procurement là quá trình thu mua sản phẩm, dịch vụ hoặc kết quả từ bên ngoài project team. Mối quan hệ cốt lõi: Buyer (khách hàng, tổ chức mua) ↔ Agreement/Contract ↔ Seller (vendor, supplier, contractor).
Seller trải qua vòng đời: Bidder (đấu thầu) → Selected source (được chọn) → Contracted supplier (ký hợp đồng).
Contract Types — Kiến Thức Bắt Buộc
Đây là phần PMP hỏi nhiều nhất trong Procurement. Ba loại hợp đồng chính:
1. Fixed Price (FP) — Giá Cố Định
Seller cam kết hoàn thành công việc với giá đã thỏa thuận. Bất kỳ chi phí phát sinh nào đều do seller chịu.
Biến thể | Mô tả | Ví dụ |
FFP (Firm Fixed Price) | Giá cố định hoàn toàn — không thay đổi | Contract = $1,100,000. Vượt cost = seller chịu. |
FPIF (FP Incentive Fee) | Giá cố định + thưởng khi đạt target | $1,100,000 + $10,000/tháng nếu xong sớm |
FPEPA (FP Economic Price Adj.) | Giá cố định + điều chỉnh theo chỉ số kinh tế | $1,100,000 + điều chỉnh theo CPI năm sau |
Purchase Order | Đơn mua hàng đơn giản — thường unilateral | Mua 30 laptops |
2. Cost Reimbursable (CR) — Hoàn Trả Chi Phí
Buyer trả chi phí thực tế + fee cho seller. Phù hợp khi scope chưa rõ ràng.
Biến thể | Mô tả |
CPFF (Cost Plus Fixed Fee) | Cost + fee cố định ($100,000) |
CPPC (Cost Plus % of Costs) | Cost + % chi phí làm fee (10%) |
CPIF (Cost Plus Incentive Fee) | Cost + bonus khi đạt performance targets |
CPAF (Cost Plus Award Fee) | Cost + award fee theo đánh giá chủ quan của buyer |
3. Time & Material (T&M) — Thời Gian Và Vật Tư
Hybrid giữa FP và CR. Buyer trả theo giờ + vật tư. Phù hợp khi cần nhanh, scope chưa rõ, hoặc staff augmentation. Ví dụ: $100/giờ + expenses.
Buyer thường thêm clause "Not to Exceed" để giới hạn tổng chi phí.
Risk Allocation — Ai Chịu Rủi Ro?
Đây là điểm thi QUAN TRỌNG:
Seller Risk | Buyer Risk | |
← Seller risk cao nhất ——————————————— Buyer risk cao nhất → | ||
FFP → FPIF → T&M | CPIF → CPFF → CPPC |
Fixed Price: Seller chịu rủi ro nhiều nhất (giá cố định, vượt cost = seller lỗ). Cost Reimbursable: Buyer chịu rủi ro nhiều nhất (trả cost thực tế, seller không có incentive giảm cost).
📍Mẹo thi: "Scope rõ ràng" → Fixed Price. "Scope chưa rõ" → Cost Reimbursable. "Cần nhanh, ngắn hạn" → T&M. Khi câu hỏi hỏi "loại hợp đồng nào có risk cao nhất cho buyer" → CPPC (buyer trả cost + % cost = seller không có lý do tiết kiệm).
Plan Procurement Management
Quyết định mua gì từ bên ngoài, cách mua, và tìm seller tiềm năng.
Make-or-Buy Analysis
Quyết định tự làm hay mua/thuê bên ngoài:
Lý do BUY | Lý do MAKE |
Thiếu capacity/capability nội bộ | Có idle resources sẵn |
Muốn tận dụng cơ hội bên ngoài | Muốn kiểm soát trực tiếp |
Shift risk (cost, time, scope) cho seller | Thông tin bảo mật/nhạy cảm |
Source Selection Methods
- Least Cost: Chọn giá thấp nhất
- Qualifications Only: Chỉ dựa trên năng lực
- Quality-based: Điểm kỹ thuật cao nhất
- Quality and Cost-based: Kết hợp cả hai
- Fixed Budget: Chọn technical tốt nhất trong budget cố định
- Sole Source: Chỉ có một seller duy nhất
Procurement Documents
Tài liệu | Mục đích | Khi nào dùng |
RFI (Request for Information) | Thu thập thông tin về khả năng seller | Khi cần tìm hiểu thị trường |
RFP (Request for Proposal) | Yêu cầu proposal chi tiết về approach | Khi technical capability quan trọng nhất |
RFQ (Request for Quote) | Yêu cầu báo giá | Khi quyết định chủ yếu dựa trên giá |
IFB (Invitation for Bid) | Mời đấu thầu chính thức | Mời contractors/suppliers submit offer |
NDA (Non-Disclosure Agreement) | Bảo mật thông tin | Khi chia sẻ thông tin nhạy cảm |
LOI (Letter of Intent) | Thư ý định — KHÔNG phải hợp đồng | Khi buyer muốn thể hiện ý định thuê |
Procurement Statement of Work (SOW)
Mô tả chi tiết phần scope nằm trong hợp đồng — bao gồm project objectives, description of work, specifications, schedule, work location. SOW có thể revised qua quá trình procurement cho đến khi được incorporated vào signed agreement.
Vai Trò: PM vs Procurement Manager
Procurement Manager | Project Manager |
Quản lý procurement processes | Tham gia để đảm bảo contract chứa project needs |
Tuân thủ purchasing policies | Integrate contract work vào project |
Xác định contract types, procurement docs | Manage risks liên quan contract |
Negotiate terms, contracts | Phối hợp manage changes cho contract |
Conduct Procurements — Chọn Seller
Nhận proposals từ sellers, đánh giá, chọn seller, và ký hợp đồng.
Quy trình chính
- Advertise: Mở rộng danh sách potential sellers
- Bidder Conference: Họp với prospective sellers trước khi họ submit proposal — đảm bảo mọi seller hiểu rõ requirements và KHÔNG ai được ưu đãi
- Receive & Evaluate Proposals: Tất cả proposals phải được đánh giá bằng cùng criteria và methods
- Short-list: Thu hẹp xuống vài sellers tốt nhất
- Presentations & Negotiations: Short-listed sellers trình bày, rồi negotiate
- Award Contract: Ký hợp đồng chính thức
Negotiation Tactics — Phải Biết Cho Thi
Tactic | Mô tả |
Deadline | Strategic delay — kéo dài thời gian đàm phán |
Good guy/Bad guy | Một người dễ chịu, một người khó tính |
Limited Authority | "Tôi không có quyền quyết định" — withdrawal |
Missing Man | "Người quyết định không có mặt" — unreasonable |
Fair and Reasonable | Đề xuất trọng tài phân xử |
Fait Accompli | "Đã xong rồi" — a done deal |
🌟 Mục tiêu đàm phán: fair and reasonable price + good relationship. PM có thể không phải lead negotiator.
Control Procurements — Giám Sát Và Kiểm Soát
Quản lý mối quan hệ procurement, monitor performance, make changes, và close out contracts.
Rủi Ro Theo Loại Hợp Đồng — Cách Ứng Phó
Loại HĐ | Rủi ro cho Buyer | Cách kiểm soát |
Fixed Price | Seller cắt giảm scope/quality để giữ lợi nhuận (bait and switch) | Audit seller work, review SOW rõ ràng, watch excessive change orders |
Cost Reimbursable | Seller padding invoices, thêm resources không cần thiết | Audit every invoice, tie payments to milestones, check resource quality |
T&M | Seller padding hours | Keep fixed length, require deliverables by milestone dates, day-to-day direction |
Claims Administration
Claim = seller khẳng định buyer đã gây thiệt hại → yêu cầu bồi thường. Claims chưa thống nhất = contested changes. Nếu không giải quyết được → disputes → appeals → ADR (Alternative Dispute Resolution) → cuối cùng litigation (kiện tụng — least desirable).
Procurement Closure
Buyer (thường qua procurement administrator) gửi formal written notice cho seller rằng contract hoàn thành. PM team phải evaluate tất cả deliverables và so sánh với contract TRƯỚC KHI closure.
Agile Contracting — Hợp Đồng Cho Dự Án Agile
Agile có scope thay đổi liên tục — vậy contract structured thế nào? PMI giới thiệu 4 clauses đặc biệt:
Clause | Mô tả | Giải quyết rủi ro |
Change for Free | Thêm features mới MIỄN PHÍ nếu remove features cùng effort ở priority thấp hơn. Customer phải tham gia mọi iteration. | Thay đổi requirements (thêm tính năng) |
Money for Nothing | Cho phép customer terminate dự án sớm khi backlog không còn đủ ROI. Customer phải tham gia. | Thay đổi requirements (bớt tính năng) |
Graduated Fixed-Price | Hourly rates khác nhau cho early, on-time, late delivery. Cả hai bên share risk/reward. | Phát sinh thời gian |
Fixed-Price Work Packages | Fixed price cho từng work package nhỏ — giảm risk ước lượng sai. Nếu cần thêm fund, justify riêng. | Phát sinh công việc |
Master Service Agreement (MSA): Trong môi trường phức tạp, dùng MSA cho overall engagement, adaptive scope đặt trong appendix. Thay đổi scope không ảnh hưởng overall contract.
💡 Pro Tip: Agile contracting hay xuất hiện trong PMP. Nhớ: "Change for Free" = swap features cùng effort. "Money for Nothing" = terminate sớm khi ROI thấp. Cả hai đều yêu cầu customer tham gia mọi iteration — nếu không, contract reverts back to T&M.
Project Closure — Đóng Dự Án Chính Thức
Mọi dự án phải được đóng chính thức — dù hoàn thành thành công, bị cancel, hay chuyển sang operations.
Administrative Closure bao gồm:
Obtain final acceptance từ sponsor/customer
Transfer ownership của deliverables cho assigned stakeholders
Obtain financial, legal, and administrative closure
Distribute final report cho tất cả stakeholders
Collate lessons learned through comprehensive project review
Archive project documents
Measure customer satisfaction
Final Report
Tóm tắt project performance, bao gồm:
Summary description của project/phase
Scope objectives — criteria và evidence completion criteria met
Schedule objectives — planned vs actual milestones, reasons for variances
Cost objectives — acceptable range, actual costs, reasons for variances
Quality objectives — criteria used, summary of validation information
📍Mẹo thi: Khi câu hỏi mô tả dự án bị cancel → vẫn phải thực hiện formal closure. Đáp án "release team immediately" hoặc "move to next project" hầu như luôn sai. Đáp án đúng: perform closure activities — settle contracts, release resources, document lessons learned, archive records.
Tổng Hợp: Procurement & Closure Framework
Process | Mục đích | Output chính |
Plan Procurement | Quyết định mua gì, cách mua | Procurement Mgmt Plan, SOW, Bid Documents |
Conduct Procurement | Chọn seller, ký hợp đồng | Selected Sellers, Agreements |
Control Procurement | Monitor performance, manage changes | Closed Procurements, Updates |
Close Project/Phase | Kết thúc chính thức | Final Report, Lessons Learned, Archived Docs |
🌟 Cheat sheet cần nhớ:
- FFP: Seller risk cao nhất / CPPC: Buyer risk cao nhất
- Scope rõ → FP / Scope chưa rõ → CR / Cần nhanh → T&M
- RFI: thu thập info / RFP: yêu cầu proposal / RFQ: yêu cầu báo giá
- Bidder Conference: tất cả sellers treated equally
- FP risk: seller cắt scope/quality → audit work
- CR risk: seller padding invoices → audit every invoice
- T&M risk: seller padding hours → keep fixed length
- Claims → Disputes → ADR → Litigation (least desirable)
- Change for Free: swap features / Money for Nothing: terminate early
- Graduated FP: different rates for early/on-time/late
- MSA: overall contract + adaptive appendix
- Mọi dự án phải formal closure — kể cả khi bị cancel
- Final Report: scope + schedule + cost + quality objectives vs actuals
Procurement Management và Project Closure kết thúc chuỗi kiến thức PMP guideline. Từ Introduction đến đây, bạn đã đi qua toàn bộ knowledge areas cốt lõi. Bước tiếp theo: luyện đề tổng hợp trên CertFlow để kết nối tất cả kiến thức lại thành phản xạ tự nhiên trong phòng thi.
Câu Hỏi Thường Gặp (FAQ)
3 loại hợp đồng cơ bản trong PMP và ai chịu rủi ro cao hơn?
Fixed Price (FP): giá cố định — rủi ro cho vendor. Cost Reimbursable (CR): hoàn trả chi phí thực tế + fee — rủi ro cho buyer. Time & Materials (T&M): trả theo giờ và vật liệu — rủi ro chia sẻ. Nguyên tắc: scope rõ ràng → FP; scope không chắc chắn → CR hoặc T&M. PMP hay hỏi: ai chịu rủi ro khi cost vượt ngân sách.
FPIF, CPFF, CPIF là gì và khác nhau như thế nào?
FPIF (Fixed Price Incentive Fee): giá cố định + bonus nếu vượt target. CPFF (Cost Plus Fixed Fee): hoàn trả cost + fee cố định bất kể performance. CPIF (Cost Plus Incentive Fee): hoàn trả cost + fee tăng nếu performance tốt. CPAF (Cost Plus Award Fee): fee dựa trên đánh giá chủ quan của buyer. Nhớ: IP variants khuyến khích vendor làm tốt.
Agile contracting khác gì với hợp đồng truyền thống?
Hợp đồng truyền thống: xác định scope cố định trước — phù hợp predictive project. Agile contracting: scope linh hoạt, thường dùng T&M hoặc IDIQ (Indefinite Delivery, Indefinite Quantity), hoặc Fixed Price per Sprint — cho phép thay đổi requirements mà không phải renegotiate từng lần.
Bạn đã nắm vững quản lý mua sắm dự án — giờ là lúc luyện tập với câu hỏi thi thật.
Nguồn tham khảo chính thức:
Bạn đã sẵn sàng luyện tập chưa?
Thử CertFlow miễn phí — 10 câu hỏi, không cần đăng ký.
Bắt Đầu Miễn Phí


